- اتحادیه خودروسواری کرایه مشهد - http://telkhodro.ir -

ماده ۲۶ آيين نامه راهنمايي و رانندگي

001

ماده ۲۶ آيين نامه راهنمايي و رانندگي مصوب ۱۳۸۴ بيان مي كند:
“هركس بخواهد با هر نوع وسيله نقليه موتوري زميني رانندگي نمايد بايد گواهي نامه متناسب رانندگي با آن وسيله نقليه را دارا باشد با متخلفان برابر قوانين و مقررات رفتار مي شود.”
بند۸۱ ماده (۱) آيين نامه راهنمايي و رانندگي مصوب ۱۳۸۴ گواهينامه رانندگي را بصورت ذيل تعريف كرده است:
گواهي نامه رانندگي(پروانه رانندگي): اجازه نامه براي رانندگي وسايل نقليه كه از طرف راهنمايي و رانندگي به نام افراد صادر مي شود.
در حال حاضر گواهينامه هاي رانندگي با اتومبيل به سه شكل گواهينامه پايه سوم، پايه دوم، پايه يكم تجميع و صادر مي گردد.
گواهينامه رانندگي پايه سوم: گواهينامه رانندگي است كه براي رانندگي با وسايل نقليه موتوري با حداكثر مجموع وزن و ظرفيت بار ۳/۵ تن يا حمل حداكثر ۹ نفر سرنشين با احتساب راننده به نام افراد بر اساس آئين نامه صدور انواع گواهينامه هاي رانندگي مصوب ۱۳۹۰ صادر مي گردد.
گواهينامه رانندگي پايه دوم: گواهينامه رانندگي است كه براي رانندگي با وسائل نقليه موتوري با حداكثر مجموع وزن و ظرفيت بار ۶ تن يا حمل حداكثر ۲۶ نفر سرنشين با احتساب راننده به نام افراد بر اساس آئين نامه صدور انواع گواهينامه هاي رانندگي مصوب ۱۳۹۰ صادر مي گردد.
گواهينامه رانندگي پايه يكم: گواهينامه رانندگي است كه براي رانندگي با انواع وسايل نقليه موتوري با مجموع وزن و ظرفيت بار بيش از ۶ تن يا حمل بيش از ۲۶ نفر سرنشين با احتساب راننده به نام افراد بر اساس آئين نامه صدور انواع گواهينامه هاي رانندگي مصوب ۱۳۹۰ صادر مي گردد.
گواهينامه رانندگي ويژه: گواهينامه رانندگي است كه براي رانندگي با انواع وسايل نقليه عمراني، كشاورزي، صنعتي و كارگاهي به نام افراد بر اساس آئين نامه صدور انواع گواهينامه هاي رانندگي مصوب ۱۳۹۰ صادر مي گردد.
لودر ، بولدوزر ، گريدر ، ليفتراك ، جرثقيل ، كمباين و تراكتور از وسايل موتوري هستند كه طبق ماده ۷۲۳ قانون تعزيرات و مجازاتهاي بازدارنده مصوب ۱۳۷۵ ، رانندگي يا تصدي كار باآنها مستلزم دريافت گواهينامه ويژه است.
گواهينامه رانندگي موتورسيكلت: گواهينامه رانندگي است كه براي رانندگي با انواع موتورسيكلت به نام افراد بر اساس آئين نامه صدور انواع گواهينامه هاي رانندگي مصوب ۱۳۹۰ صادر مي گردد.
طبق دستورالعمل شماره۶۵۵۴۵=۱-۱۲۰۷-۴/۱۳ مورخ ۱۷/۱۲/۹۱ پليس راهنمايي رانندگي نيروي انتظامي در تجميع گواهينامه ها، گواهينامه موتور سيكلت قديم به گواهينامه موتور سيكلت جديد و گواهينامه ب۱ به گواهينامه پايه سوم جديد و گواهينامه هاي پايه دوم قديم و ب۲ و پ۲ به گواهينامه پايه دوم جديد و گواهينامه هاي پايه يك قديم و پ۱ (در رابطه با گواهينامه پ۱ به شرط قبولي در آزمون رانندگي با كاميون ۱۹۲۱ و اتوبوس) به گواهينامه پايه يكم جديد و گواهينامه ويژه تراكتور به گواهينامه ويژه با ذكر كد و تعيين صلاحيت تبديل مي شود.
و بند ۸۰ ماده ۱ آيين نامه راهنمايي و رانندگي مصوب ۱۳۸۴ تعريف گواهينامه بين المللي رانندگي را به اين شكل ارايه داده است :
گواهينامه بين المللي رانندگي گواهي نامه اي است كه به اعتبار گواهي نامه داخلي طبق مفاد قانون الحاق ايران به كنوانسيون عبور و مرور در جاده ها و كنوانسيون مربوط به علايم راهها – مصوب۱۳۵۴_ توسط راهنمايي و رانندگي صادر مي گردد و مدت اعتبار آن يك سال مي باشد.
“به موجب ماده ۴۱ كنوانسيون عبور و مرور در جاده ها مصوب ۸ نوامبر ۱۹۶۸ كه دولت ايران در سال ۱۳۵۴ به آن ملحق شده است گواهينامه هاي رانندگي خارجي داراي اعتبار است و نياز به تأييد آن از طرف نماينده سياسي ايران در محل صدور ندارد” ( نظريه مشورتي ۱۲۶۸۲/۷-۹/۱۲/۷۱)
طبق ماده ۳۳ آيين نامه راهنمايي و رانندگي مصوب ۱۳۸۴ : رانندگي با هر نوع تاكسي و وسايل نقليه عمومي در شهرها و وسايل نقليه عمومي جاده اي، علاوه برگواهي نامه رانندگي متناسب، حسب مورد ، نيازمند داشتن مجوز از شهرداري و يا دفترچه كار يا برگ فعاليت صادره از سوي وزارت راه و ترابري مي باشد.
و در بند ۸۲ ماده ۱ آيين نامه راهنمايي و رانندگي مصوب ۱۳۸۴ تعريف مجوز رانندگي با وسايل نقليه عمومي بصورت ذيل آمده است :
مجوز رانندگي با وسايل نقليه عمومي اعم است از پروانه تاكسيراني ، بهره برداري ، كارت و يا دفترچه كار(برگ فعاليت)كه از طرف مراجع صلاحيت دار به نام اشخاص صادر و اجازه رانندگي با وسايل نقليه عمومي را به آنها مي دهد.
توضيح اينكه “وسايل نقليه عمومي” دراين ماده شامل خودروهاي باري مثل وانت ، كاميونت ، كاميون و تريلي حتي اگر پلاك آنها با حرف ‌‌[ ع ] هم مشخص شده باشد، نمي شود.
افرادي كه داراي گواهينامه و به هردليل فاقد مجوز تاكسيراني يا كارت تردد شهري يا برون شهري هستند در صورت رانندگي با خودروهاي تاكسي يا مسافركش متناسب با گواهينامه خود فاقد گواهینامه و مرتكب جرم رانندگي بدون گواهينامه محسوب نمی‌شوند بلكه عمل آنان تخلف از مقررات راهنمايي و رانندگی است و طبق دستورالعملهاي پليس جریمه مي شوند . براساس تصويب نامه درخصوص تعيين جريمه هاي تخلفات مربوط به حمل و نقل و عبور ومرور در كليه نقاط كشور و مناطق آزاد تجاري – صنعتي مصوب۱۳۹۰ ، جريمه نداشتن مجوز فعاليت راننده وسيله نقليه عمومي (رديف۳۵ جدول مربوطه)مبلغ۵۰۰۰۰ تومان و جريمه حمل مسافر با وسايل نقليه شخصي يا غير مجاز(رديف ۸۱ جدول مربوطه)مبلغ ۳۰۰۰۰ تومان است.
***
قانونگذار در ماده۷۲۳ قانون تعزيرات و مجازاتهاي بازدارنده مصوب ۱۳۷۵ بيان مي كند :
“هركس بدون گواهينامه رسمي اقدام به رانندگي وياتصدي وسايل موتوري كه مستلزم داشتن گواهينامه مخصوص است،بنمايدوهمچنين هركس به موجب حكم دادگاه ازرانندگي وسايل نقليه موتوري ممنوع باشدبه رانندگي وسايل مزبورمبادرت ورزد براي باراول به حبس تعزيري تا دوماه ياجزاي نقدي تايك ميليون ريال ويا هردومجازات ودرصورت ارتكاب مجددبه دوماه تا شش ماه حبس محكوم خواهدشد.”
مستفاد از اين ماده قانوني عنصر مادي اين جرم به سه شكل زير مد نظر قانونگذار قرار گرفته:
۱- اقدام به رانندگي وسايل موتوري كه مستلزم داشتن گواهينامه مخصوص است بدون گواهينامه رسمي
۲- اقدام به تصدي وسايل موتوري كه مستلزم داشتن گواهينامه مخصوص است بدون گواهينامه رسمي
۳- مبادرت به رانندگي وسايل نقليه موتوري از جانب كسي كه به موجب حكم دادگاه ازرانندگي وسايل نقليه موتوري ممنوع باشد.

• تبصره۴ ماده ۷ قانون رسيدگي به تخلفات رانندگي مصوب ۱۳۸۹: کسانیکه درمدت ضبط گواهینامه مبادرت به رانندگی می کنندبه مجازات مقرربرای رانندگی بدون گواهینامه محکوم می شوند.
• بند ج ماده ۱۰ قانون رسيدگي به تخلفات رانندگي مصوب ۱۳۸۹ : درصورتی که راننده بدون داشتن گواهینامه مبادرت به رانندگی نمایدوسیله نقلیه متوقف وراننده به مرجع قضائی معرفی می گردد.
• عدم تمدید گواهینامه رانندگی، پس از اتمام مدت و تاريخ اعتبار آن، دارنده آن را در حکم فرد فاقد گواهینامه قرار نمی‌دهد و شخصي كه چنين گواهينامه اي متناسب با وسيله نقليه خود به پليس ارايه مي دهد را نمي توان تحت عنوان همراه نداشتن گواهينامه جريمه يا بعنوان مرتكب جرم رانندگي بدون گواهينامه به مرجع قضايي معرفي نمود بلكه با پرداخت جریمه مربوطه گواهینامه‌اش تمدید می‌شود. “عدم تمديد گواهينامه رانندگي موجب از بين رفتن ارزش و اعتبار آن نبوده و صاحب چنين گواهينامه هايي را نمي توان بدون گواهينامه دانست و تنها جريمه مربوطه اخذ مي شود”. ( نظريه مشورتي ۵۸۸۱/۷-۱۵/۹/۷۸ و ۳۹۴۸/۷-۲۶/۸/۷۰) براساس تصويب نامه درخصوص تعيين جريمه هاي تخلفات مربوط به حمل و نقل و عبور ومرور در كليه نقاط كشور و مناطق آزاد تجاري – صنعتي مصوب۱۳۹۰ ، جريمه رانندگي با گواهينامه پس از پايان زمان اعتبار (رديف۱۲۱ جدول مربوطه) مبلغ۳۰۰۰۰ تومان است.
• طبق ماده۱۸۳ آيين نامه راهنمايي و رانندگي مصوب ۱۳۸۴ “راننده موظف است هنگام رانندگي ، گواهينامه رانندگي خويش ، بيمه نامه شخص ثالث خودرو، كارت شناسايي خودرو را همراه داشته باشد و در صورت درخواست ماموران راهنمايي و رانندگي و يا پليس راه، آنها را تسليم نمايد. ….”
درماده۹قانون رسيدگي به تخلفات رانندگي مصوب ۱۳۸۹ نيز مقرر شده : “رانندگان موظفندهنگام رانندگی گواهینامه،کارت خودرو وبیمه نامه معتبر شخص ثالث وبرای خودروهایی که بیش ازپنج سال ازتولیدآنان می گذرد برگه معاینه فنی رابه همراه داشته باشندودرصورت مطالبه مأموران راهنمایی ورانندگی آنرا ارائه نمایند.مأموران درصورتی مدارک رانندگان رامطالبه مي كنند که شاهدتخلف ازسوی راننده بوده یاتحت تعقیب قضائی یاانتظامی باشد.درصورتیکه هیچ یک ازمدارک فوق به همراه راننده نباشدمأموران راهنمایی و رانندگی می توانند تا زمان ارائه مدارک،خودرو رامتوقف نمایندو درصورتیکه یکی ازمدارک فوق یاشناسنامه یاکارت شناسایی معتبربه همراه راننده باشد مأموران مذکور موظفندبا أخذ مدرک مذکور و ارائه رسید بدون توقف وسیله نقلیه راننده را ملزم به ارائه سایرمدارک و استرداد مدرک أخذشده نمایند…..” در تبصره۱ اين ماده مقرر شده : رانندگان وسایل نقلیه مسافربری وباربری عمومی بایدعلاوه برمدارک فوق سایرمدارک اختصاصی مربوطه رابه همراه داشته باشند. بديهي است كه همراه نداشتن گواهينامه، رانندگي بدون گواهينامه محسوب نمي شود.
براساس تصويب نامه درخصوص تعيين جريمه هاي تخلفات مربوط به حمل و نقل و عبور ومرور در كليه نقاط كشور و مناطق آزاد تجاري – صنعتي مصوب۱۳۹۰ ، همراه نداشتن گواهينامه رانندگي (رديف۱۱۱ جدول مربوطه)مبلغ۳۰۰۰۰ تومان و همراه نداشتن پروانه تاكسيراني يا اتوبوسراني (رديف۱۱۲ جدول مربوطه)مبلغ ۳۰۰۰۰ تومان و همراه نداشتن بيمه نامه شخص ثالث (رديف۱۳۰ جدول مربوطه)مبلغ ۲۰۰۰۰ تومان و همراه نداشتن كارت صحت و سلامت روحي و جسمي راننده وسيله نقليه عمومي (رديف ۱۳۳ جدول مربوطه) مبلغ ۲۰۰۰۰ تومان و همراه نداشتن كارت شناسايي وسيله نقليه[كارت خودرو يا برگ سبز](رديف ۱۴۹ جدول مربوطه)مبلغ ۲۰۰۰۰ تومان و همراه نداشتن گواهي يا برچسب معتبرمعاينه فني (رديف ۱۶۳ جدول مربوطه)مبلغ ۱۰۰۰۰ تومان است.
در تبصره ۲ ماده ۵ آيين نامه اجرايي نحوه انجام معاينه و صدور برگ معاينه خودرو مصوب۱۳۸۲ مقرر بود: خودروهاي نو تا دو سال پس از توليد نياز به اخذ برچسب يا برگه معاينه فني ندارند.
• قبولي در آزمون بدون اخذ گواهينامه[اقدام به رانندگي بعد از قبولي ، قبل از دريافت گواهينامه]، نافي مجرمانه بودن رانندگي با وسيله نقليه بدون پروانه نمي باشد. (نظريه مشورتي ۸۱/۷-۱۲/۶/۶۵)
• بلحاظ اينكه محتمل است اصل گواهينامه قبلاً توسط پليس يا اجراي احكام كيفري ضبط شده و فرد ارايه دهنده محروم از رانندگي باشد. “ارائه رونوشت گواهينامه هر چند كه برابر با اصل شده باشد موجب سلب مسئوليت نيست”. (نظريه مشورتي ۲۸۱۷/۷-۳۱/۵/۶۹)
• اگر شخصي كه گواهينامه ندارد براي نجات جان ديگري يا بر حسب ضرورت، اقدام به رانندگي كند در صورتي كه مشمول عوامل رافع مسؤليت يا علل موجهه جرم باشد مشمول اين ماده نخواهد بود.(عباس زراعت/شرح مختصر ق.م.ا/۱۳۹۲ /ص۳۵۰ )با عنايت به اين مطلب وعلل رافع مسؤليت كيفري و علل موجهه جرم موارد ذيل در رابطه با جرم رانندگي بدون گواهينامه عنوان مي شود :
– اگر كودكي نابالغ يا فرد بالغ زير ۱۸ سال مرتكب جرم رانندگي بدون گواهينامه شود مستند به مواد۱۴۶، ۱۴۷ ،۱۴۸ ،۸۸ و۸۹ ق.م.ا مصوب۱۳۹۲ اقدامات تاميني و تربيتي در رابطه با وي اعمال مي شود.
– اگر فرد مجنون مرتكب جرم رانندگي بدون گواهينامه شود مستند به مواد ۱۴۹ و ۱۵۰ ق.م.ا مصوب۱۳۹۲ در رابطه با وي اتخاذ تصميم مي شود.
– اگر شخصي مضطر واقع شده و برحسب ضرورت مرتكب جرم رانندگي بدون گواهينامه شود مستند به ماده ۱۵۲ ق.م.ا مصوب۱۳۹۲ در صورت احراز شروط ضمن ماده قابل مجازات نيست.
– به فرض امكان وقوع جرم رانندگي بدون گواهينامه از ناحيه شخص خوابگرد در رابطه با وي وفق ماده ۱۵۳ ق.م.ا مصوب۱۳۹۲ اتخاذ تصميم خواهد شد.
– اگر فردي در حالت مستي يا بي ارادگي (يعني در حالتي كه مستي ناشي ازشرب خمر يا بي ارادگي حاصل ازمصرف مواد مخدر يا روانگردان در وي قابل احراز است) مرتكب جرم رانندگي بدون گواهينامه شود با استناد به بند (ب) ماده(۱۰) قانون رسيدگي به تخلفات رانندگي علاوه بر صدور قبض جريمه به مبلغ۲۰۰۰۰۰ تومان(از بابت رانندگي در حال مستي) وضبط گواهينامه بمدت شش ماه به مرجع قضايي معرفي مي شود. كه از بابت رانندگي بدون گواهينامه با عنايت به ماده ۷۲۳ قانون تعزيرات و مجازاتهاي بازدارنده مصوب ۱۳۷۵ مستحق مجازات خواهد بود مگراينكه مستند به ماده ۱۵۴ ق.م.ا مصوب ۱۳۹۲ ثابت شود مرتكب حين ارتكاب جرم به طور كلي مسلوب الاختيار بوده و مصرف اين مواد به منظور ارتكاب جرم يا علم به تحقق آن نبوده است در هرحال در رابطه با شرب خمر بااستناد به مواد ۲۶۴ ، ۲۶۵ و ۲۶۶ ق.م.ا مصوب۱۳۹۲ “حد” جاري شده در رابطه با مصرف مواد مخدر و روانگردان وفق مواد ۱۹و۲۰ قانون اصلاح قانون مبارزه با مواد مخدر و الحاق موادي به آن مصوب۱۳۷۶ عمل خواهد شد.
توضيحاً با عنايت به بند (الف)قانون شوراهاي حل اختلاف مصوب۱۳۸۷ صرفاً رسيدگي به جرم رانندگي بدون گواهينامه در صلاحيت شوراي حل اختلاف بوده ، جريمه رانندگي در حين مستي و بي ارادگي از وظايف پليس راهنمايي و رانندگي(اعم از راهور و پليس راه) و رسيدگي به موضوع شرب خمر و مصرف مواد مخدر و روان گردان در صلاحيت دادسرا و محاكم جزايي است.
– اگركسي بر اثر اكراه غير قابل تحمل مرتكب جرم رانندگي بدون گواهينامه شود با استناد به ماده ۱۵۱ ق.م.ا مصوب ۱۳۹۲ مجازات نمي گردد و اكراه كننده به مجازات اين جرم محكوم مي شود.
– بعضا احتمال سعي در توجيهاتي از قبيل : “به قوانين رانندگي كشور شما آشنا نبودم” ، “اطلاع نداشتم كه با گواهينامه مخصوص موتورسيكلت مجاز به رانندگي با اتومبيل يا بالعكس نيستم” ، “از محدوديت هاي گواهينامه ام مطلع نبودم” ، “اگر مي دانستم مجازات اين جرم تا اين حد سنگين است هرگز مرتكب نمي شدم” وجود دارد كه ماده۱۵۵ ق.م.ا مصوب۱۳۹۲ مستند اتخاذ تصميم و صدور راي در اين رابطه خواهد بود.
به فرض امكان وقوع اشتباه موضوعي در جرم رانندگي بدون گواهينامه بايد توجه داشت:”اشتباه در موضوعات و مصاديق خارجي به طور كلي در جرايم عمدي چه در حقوق موضوعه و چه در حقوق شرعي رافع مسؤليت كيفري است.”(حقوق جزاي عمومي اسلام/عادل ساريخاني/۱۳۸۷/ص۱۳۴)
– رانندگي بدون گواهينامه به دستور پليس در صورتي كه از مصاديق ماده ۱۵۸ ق.م.ا مصوب ۱۳۹۲ باشد قابل مجازات نيست.
• در حال حاضر براي رانندگي با دوچرخه و دوچرخه هاي موتوردار(براوو ، پژو، ركس و ….) نياز به اخذ گواهينامه نيست . اخذ گواهينامه رانندگي موتورسيكلت صرفاً براي رانندگي با انواع موتورسيكلت با ظرفيت هاي مختلف كه در كارت شناسايي وسيله نقليه با عنوان “موتورسيكلت” معرفي شده اند ضروري است.
– رانندگي دوچرخه پايي و موتور گازي بدون گواهينامه جرم نيست. (۴۳۶/۷-۲۸/۳/۶۴)
– رانندگي موتور سيكلت گازي با گواهينامه رانندگي موتور سيكلت دنده اي مجاز است . ( نظريه مشورتي ۱۹۹/۷/-۲۱/۲/۶۷)
– اقدام به رانندگي موتورسيكلت، بدون گواهينامه رانندگي با موتورسيكلت، حتي با وجود دارا بودن گواهينامه رانندگي با اتومبيل، مستند به ماده۷۲۳ قانون تعزيرات و مجازاتهاي بازدارنده مصوب ۱۳۷۵ جرم و قابل مجازات مي باشد.
– اقدام به رانندگي با موتورسيكلت بدون گواهينامه حتي در راه هاي روستايي و خاكي و داخل باغ ها و هر محل ديگر ، مستند به ماده۷۲۳ قانون تعزيرات و مجازاتهاي بازدارنده مصوب ۱۳۷۵ با امعان نظر به اينكه قانونگذار استثنايي قايل نشده، جرم و قابل مجازات مي باشد.
بر اساس دستورالعمل شماره ۶۵۵۴۶=۱-۱۲۰۷-۴/۱۳ مورخ ۱۷/۲/۹۱ پليس راهنمايي و رانندگي موارد ذيل قابل ذكر مي باشد:
• براي دريافت گواهينامه رانندگي موتور سيكلت داشتن حداقل سن ۱۸ سال تمام ضروري بوده و دارندگان گواهينامه رانندگي موتور سيكلت در اولين مرحله صدور در سال اول مكلف به رعايت محدوديتها و شرايط ويژه اي مي باشند كه در صورت رعايت مقررات مربوطه گواهينامه رانندگي آنان تا مدت ۱۰ سال معتبر خواهد بود.
• براي دريافت گواهينامه رانندگي پايه سوم داشتن حداقل سن ۱۸ سال تمام ضروري بوده و دارندگان گواهينامه رانندگي پايه سوم در اولين مرحله صدور در سال اول مكلف به رعايت محدوديتها و شرايط ويژه اي مي باشند كه در صورت رعايت مقررات مربوطه گواهينامه رانندگي آنان تا مدت ۱۰ سال معتبر خواهد بود.
• براي دريافت گواهينامه رانندگي ويژه داشتن حداقل سن ۲۰ سال تمام و براي دريافت گواهينامه پايه دوم داشتن حداقل سن ۲۳ سال تمام و سپري شدن حداقل دو سال تمام از تاريخ دريافت گواهينامه رانندگي پايه سوم و براي دريافت گواهينامه رانندگي پايه يكم داشتن حداقل سن ۲۵ سال تمام و سپري شدن حداقل دو سال تمام از تاريخ دريافت گواهينامه رانندگي پايه دوم ضروري است.
• طبق دستورالعمل شماره ۷۷۴۲۷=۱-۱۲۰۷-۴/۱۳ تا ابلاغ محدوديتهاي گواهينامه رانندگي پايه سوم در يك سال اول بر روي فرمهاي آگاهي محدوديتهاي گواهينامه رانندگي ب۱ در يك سال اول از متقاضي امضاء و اثر انگشت اخذ مي گردد.
بر اساس بند ت ماده ۲۷ آئين نامه راهنمايي و رانندگي مصوب ۱۳۸۴ گواهينامه ب۱ براي درخواست كنندگان در اولين مرحله با اعتبار موقت يكساله صادر مي شود و در مدت ياد شده دارنده آن مكلف به رعايت محدوديتها و شرايط ويژه اي مي باشد كه در صورت رعايت آنها و رعايت مقررات آئين نامه رهنمايي و رانندگي و مرتكب نشدن تخلف، به گواهينامه رانندگي با اعتبار ۵ ساله تبديل خواهد شد. پليس راهنمايي و رانندگي ناجا به منظور رفاه حال متقاضيان و تشويق دارندگان اين نوع گواهينامه و رعايت قوانين و مقررات عبور و مرور و كاهش تخلفات و تصادفات، گواهينامه هاي رانندگي ب۱ در اولين مرحله با دو اعتبار يكساله و مشروط پنج ساله صادر مي نمايد تا در صورتي كه دارنده گواهينامه از تاريخ صدور اوليه گواهينامه تا يك سال مقررات را رعايت نموده و مرتكب تخلف نگردد اعتبار گواهينامه وي بدون نياز به مراجعه به راهنمايي و رانندگي پنج ساله خواهد بود و در صورت ارتكاب تخلفات مهم و حادثه آفرين ذيل گواهينامه ب۱ رانندگان متخلف در محل توسط مأموران راهنمايي و رانندگي اخذ و جهت تبديل به گواهينامه موقت يكساله به واحدهاي صدور گواهينامه رانندگي راهور ارسال خواهد شد.
۱- تقصير در تصادف منجر به فوت. ۲- تقصير در تصادف منجر به جرح. ۳- تجاوز از سرعت مجاز. ۴- سبقت غير مجاز
و در صورت ارتكاب ساير تخلفات ذيل، مطابق دستورالعمل اجرائي رديف ۳ بند ت ماده ۲۷ آئين نامه راهنمايي و رانندگي در پايان يك سال اول حسب مورد پس از طي دوره آموزشي و يا شركت مجدد در آزمونهاي آئين نامه و عملي رانندگي گواهينامه ب۱ موقت يكساله صادر و تحويل خواهد شد.
۱- مقصر بودن در تصادفات منجر به خسارت. ۲- متواري شدن از صحنه تصادف جرحي يا فوتي. ۳- متواري شدن از صحنه تصادف خسارتي. ۴- تجاوز به چپ از خط وسط معابر. ۵- عدم حركت از ميان خط عبور. ۶- عدم رعايت مقررات هنگام تغيير خط عبور. ۷- عبور از محل ممنوع. ۸- عدم رعايت حق تقدم عبور وسائل نقليه و يا عابران پياده. ۹- عدم توقف كامل هنگام مشاهده تابلوي ايست قبل از تقاطع. ۱۰- رانندگي با وسيله نقليه داراي نقص فني. ۱۱- عبور از چراغ قرمز. ۱۲- عدم رعايت مقررات چراغهاي چشمك زن. ۱۳- عدم توجه به فرمان پليس راهنمايي و فرمان پليس مدرسه. ۱۴- دور زدن و يا گردش به چپ يا راست در محلهاي ممنوع. ۱۵- حركت به طور مارپيچ. ۱۶- ارتكابه ساير تخلفات رانندگي. ۱۷- محروميت از رانندگي بر اساس احكام صادره مراجع قضايي. ۱۸- استفاده از پلاك يا مدارك جعلي ( كارت مشخصات وسيله نقليه، شناسنامه مالكيت وسيله نقليه، كارت بيمه، معاينه فني خودرو). ۱۹- عدم ارائه اطلاعات جديد دارنده گواهينامه ب۱ در صورت تغيير مشخصات فردي يا نشاني (حداكثر تا ۱۰ روز). ۲۰- رانندگي از ساعت ۲۴:۰۰ تا ۰۵:۰۰ بامداد. ۲۱- حمل مسافر. ۲۲- يدك كشيدن ( بكسل كردن) ساير وسائل نقليه. ۲۳- رانندگي در جاده ها، بزرگراهها و آزاد راههاي برون شهري.
از آنجا كه گواهينامه هاي ب۱ و پايه سوم در حكم گواهينامه رسمي و مخصوص رانندگي با خودروهايي با حداكثر مجموع وزن و ظرفيت بار ۳/۵ تن يا حمل حداكثر ۹ نفر سرنشين با احتساب راننده هستند و گفته شد كه مستفاد از ماده۷۲۳ قانون تعزيرات و مجازاتهاي بازدارنده مصوب ۱۳۷۵عنصر مادي جرم رانندگي بدون گواهينامه به سه شكل زير و بدون محدوديت زماني و مكاني مد نظر قانونگذار قرار گرفته:
۱- اقدام به رانندگي وسايل موتوري كه مستلزم داشتن گواهينامه مخصوص است بدون گواهينامه رسمي
۲- اقدام به تصدي وسايل موتوري كه مستلزم داشتن گواهينامه مخصوص است بدون گواهينامه رسمي
۳- مبادرت به رانندگي وسايل نقليه موتوري از جانب كسي كه به موجب حكم دادگاه از رانندگي وسايل نقليه موتوري ممنوع باشد.
هرچند در نظريه مشورتي شماره ۸۷۱-۶/۱۶-۹۳ مورخ۲۸/۰۵/۹۳ اداره كل حقوقي قوه قضاييه تصريح شده”چنانچه دارنده گواهينامه رانندگي موقت در جاده هاي خارج از شهر مبادرت به رانندگي كند چون مجاز به رانندگي در محدوده معين ميباشد، اقدام به رانندگي در خارج از محدوده شهري در حكم رانندگي بدون پروانه محسوب و جرم تلقي مي گردد.” با اين حال با توجه به ماده ۷۲۳ قانون تعزيرات و مجازاتهاي بازدارنده مصوب ۱۳۷۵ و ماده۲۷ آئين نامه راهنمايي و رانندگي مصوب ۱۳۸۴ به نظر مي رسد ضمانت اجراي محدوديت هاي يكسال اول گواهينامه هاي ب۱ و پايه سوم ،اخذ گواهينامه توسط پليس در محل، جهت تبديل دوباره به گواهينامه يكساله موقت و يا حسب مورد طي دوره هاي آموزشي يا شركت مجدد در آزمونهاي آيين نامه و عملي رانندگي در پايان يكسال اول و دريافت دوباره گواهينامه موقت يكساله بوده و مجازات كساني كه اين محدوديت ها را ناديده گرفته اند مستند به ماده ۷۲۳ قانون فوق الاشعار(بدليل عدم انطباق مصداق معنونه) و جرم دانستن اين رفتار( بدليل فقد عنصر قانوني) قانوني نيست .
– اگر دارنده گواهينامه ب۱ يا پايه سوم، حتي بعد از پايان دوره محدوديت موقت يكساله اقدام به رانندگي با وسيله نقليه اي با ظرفيت بيش از حداكثر مجموع وزن و ظرفيت بار ۵/۳ تن يا حمل حداكثر ۹ نفر سرنشين با احتساب راننده نمايد، مستند به ماده۷۲۳ قانون تعزيرات و مجازاتهاي بازدارنده مصوب ۱۳۷۵ مجرم و مستحق مجازات خواهد بود.
– در رابطه با محدوديت بند ۱۷ يعني محروميت از رانندگي بر اساس احكام صادره مراجع قضايي به نظر مي رسد مرتكب اين رفتار(نقض محدوديت بند ۱۷) علاوه بر اعمال ضمانت اجراي مقرر به صورت صدور و تحويل دوباره گواهينامه موقت يكساله با طي دوره آموزشي و يا شركت مجدد در آزمونهاي آئين نامه و عملي رانندگي بدليل وجود عنصر قانوني، مستند به ماده۷۲۳ قانون تعزيرات و مجازاتهاي بازدارنده مصوب ۱۳۷۵ و تبصره۴ ماده ۷ قانون رسيدگي به تخلفات رانندگي مصوب ۱۳۸۹ مستحق مجازات جرم رانندگي بدون گواهينامه است.